God als barmhartige moeder en vader

Het is gebruikelijk om God als vader aan te duiden. Jezus gaat ons daarin voor, in het gebed dat Hij zijn volgelingen leerde. En juist Psalm 103 die vol is van de lof op Gods barmhartigheid (vers 4 en 8) koppelt dat aan het beeld van God die zich als een vader ontfermt over zijn kinderen (vers 13). In het Hebreeuws zijn de woorden die wij vertalen met ‘barmhartigheid’ en ‘ontfermen’ ontleend aan dezelfde stam. De profeet die de Joodse ballingen in Babylon moed inspreekt, gebruikt het werkwoord om er het moedergevoel van God voor zijn volk mee te beschrijven (Jesaja 49:14-15a). Hij heeft al zijn overtuigingskracht nodig om zijn wanhopige volksgenoten weer enig vertrouwen in hun God te geven. Het leek er immers op dat Hij het had afgelegd tegen de machtige goden van de Babyloniërs en de relatie met het volk van Abraham, Izaäk en Jakob had verbroken. De profeet zoekt naar een nieuwe invulling van de oude woorden. Er lijkt hem een licht op te zijn gegaan toen hij nadacht over de diepere betekenis van het woord ‘barmhartigheid’. In het Hebreeuws is dit nauw verwant aan het woord voor moederschoot. Zo komt hij tot deze verrassend nieuwe en overtuigende beeldspraak. In hoofdstuk 40 van het boek Jesaja roept God de profeet op om zijn volk, dat in ballingschap vertoeft, te troosten. In het laatste hoofdstuk richt God zich zelf als een troostende moeder tot zijn volk:

zo zegt JHWH:
Zie, Ik doe haar de vrede toestromen als een rivier
en de heerlijkheid van de volken als een overvolle beek;
dan zult u zuigen, u zult op de heup gedragen
en op de knieën gekoesterd worden.
Zoals iemands moeder hem troost,
zo zal Ik u troosten,
ja, in Jeruzalem zult u getroost worden. (Jesaja 66:12-13)

Zo is in de situatie van de ballingschap met al zijn verdriet en bange vragen pas echt goed duidelijk geworden wat het betekent dat God barmhartig is. Het gaat om de hechte relatie met zijn volk door dik en dun. Het is meer dan goede wil. Het is ten diepste iets van Hem zelf. Zonder barmhartigheid is God zichzelf niet.

Klaas Spronk, ‘Een schoot van ontferming is onze God’: de barmhartige God van de Bijbel
Speling 2010 nr. 2 (‘Zorgen’)

www.speling.nl